Ko i pod kojim uslovima ostvaruje pravo na starosnu, invalidsku i porodičnu penziju
Pravo na penziju u bosanskohercegovačkom entitetu Republici Srpskoj uređeno je Zakonom o penzijskom i invalidskom osiguranju, koji jasno definiše uslove za ostvarivanje starosne, invalidske i porodične penzije. Za svaku od ovih kategorija propisani su posebni kriteriji koji se odnose na godine života, dužinu radnog staža, zdravstveno stanje ili porodični status.
Građani Republike Srpske pravo na penziju mogu ostvariti pod različitim uslovima, u zavisnosti od vrste penzije za koju podnose zahtjev. Osim starosne penzije, zakon reguliše i pravo na invalidsku te porodičnu penziju za članove porodice preminulog osiguranika.
Pravo na starosnu penziju stiče osiguranik koji navrši 65 godina života i ima najmanje 15 godina staža osiguranja.
Zakon predviđa i mogućnost ranijeg odlaska u penziju za određene kategorije radnika. Tako pravo na starosnu penziju može ostvariti osoba sa navršenih 60 godina života ukoliko ima 40 godina penzijskog staža.
Žene mogu ostvariti pravo na penziju sa 58 godina života i najmanje 35 godina staža osiguranja.
Posebne pogodnosti imaju osiguranici koji su radili na poslovima sa stažom osiguranja u uvećanom trajanju. Njima se starosna granica umanjuje za period uvećanog staža, ali ne može biti niža od 55 godina života.
Visina starosne penzije određuje se na osnovu ličnih bodova osiguranika i vrijednosti općeg boda koji važi na dan ostvarivanja prava.
Kada se ostvaruje invalidska penzija
Pravo na invalidsku penziju imaju osiguranici kod kojih je zbog bolesti ili povrede van rada nastupio potpuni gubitak radne sposobnosti prije ispunjavanja uslova za starosnu penziju.
Za ostvarivanje ovog prava potrebno je imati najmanje pet godina staža osiguranja ili deset godina penzijskog staža do nastanka invalidnosti. Za osobe mlađe od 35 godina dovoljne su dvije godine staža osiguranja.
Ako je invalidnost nastala kao posljedica povrede na radu ili profesionalnog oboljenja, pravo na invalidsku penziju ostvaruje se bez obzira na dužinu penzijskog staža.
Iznos invalidske penzije obračunava se prema istim pravilima kao i starosna penzija.
Ko ima pravo na porodičnu penziju
Porodična penzija namijenjena je članovima porodice preminulog osiguranika koji je ispunjavao uslove za invalidsku penziju ili je bio korisnik starosne odnosno invalidske penzije.
Pravo mogu ostvariti bračni supružnici, razvedeni ili vanbračni partneri kojima je sudskom presudom priznato pravo na izdržavanje, djeca, kao i roditelji koje je preminuli izdržavao.
Udovica ima pravo na porodičnu penziju ako je u trenutku smrti supruga navršila 50 godina života, ako je bila potpuno nesposobna za rad ili brine o djetetu koje koristi pravo na porodičnu penziju.
Pravo se može ostvariti i u drugim slučajevima propisanim zakonom, uključujući situacije kada udovica naknadno ispuni starosni uslov ili tokom korištenja penzije postane potpuno nesposobna za rad.
Za udovce važe gotovo identični kriteriji, s tim da je osnovna starosna granica 60 godina života, odnosno 55 godina u pojedinim slučajevima kada se pravo ostvaruje naknadno.
Prava djece i posebni slučajevi
Djeca imaju pravo na porodičnu penziju do navršenih 15 godina života. Ako se redovno školuju, pravo mogu koristiti do završetka školovanja, ali najduže do navršenih 26 godina.
Djeca kod koje prije ili tokom korištenja prava nastupi trajna nesposobnost za samostalan život, rad ili privređivanje zadržavaju pravo na porodičnu penziju sve dok takvo stanje traje.
Zakon omogućava ostvarivanje prava na porodičnu penziju i razvedenim bračnim supružnicima ili vanbračnim partnerima kojima je pravosnažnom sudskom presudom dosuđeno pravo na izdržavanje.
Pravo može ostvariti i dijete rođeno nakon smrti osiguranika ili korisnika penzije, ukoliko su ispunjeni svi zakonom propisani uslovi.
Zakonskim odredbama nastoji se osigurati socijalna sigurnost građana koji ispunjavaju uslove za penzionisanje, ali i zaštita članova njihovih porodica nakon smrti osiguranika ili korisnika penzije. Zbog brojnih posebnih uslova i izuzetaka, prije podnošenja zahtjeva preporučuje se provjera ispunjavanja svih zakonskih kriterija.
